शिवु खनाल
देउखुरी। बाढीले बेपत्ता बनाएको आफ्नै मान्छेको शव फेला नपरेपछि परिवारले कुशबाट प्रतीकात्मक शव बनाएर अन्तिम संस्कार गर्नुपरेको छ । यो कुनै सामान्य विदाइ थिएन, परिवारका लागि यो लामो प्रतीक्षा, पीडा र अनिश्चितताबीच गरिएको एउटा कठिन निर्णय थियो । लमही नगरपालिका वडा नम्बर ४ बुट्कौवा निवासी सुकदेव चौधरी बाढीपछि बेपत्ता हुनुभएको थियो । आफन्त र परिवारजनले उहाँ सकुशल फर्किनुहुन्छ कि भन्ने आशामा लामो समयसम्म खोजी जारी राखे । तर वास्तविक शव फेला पर्न सकेन । दिन बित्दै गए । खोजीको प्रतीक्षा र परिवारको मनमा पलाएको आशा विस्तारै पीडामा बदलिँदै गयो । अन्ततः हिन्दू धार्मिक परम्पराअनुसार कुशबाट सुकदेवको प्रतीकात्मक शव तयार पारियो र मंगलबार राप्ती घाटमा धार्मिक विधिअनुसार अन्तिम संस्कार गरिएको हो । घाटमा कुशको शव राखिएको थियो । वरिपरि आफन्तजन थिए । तर त्यहाँ सुकदेवको वास्तविक शरीर थिएन । थियो त उहाँको सम्झना, परिवारको पीडा र कहिल्यै पूरा नहुने एउटा प्रतीक्षाको अन्त्य । बुबाको अन्तिम संस्कार आफ्नै हातले गर्ने क्षण छोरीका लागि झनै पीडादायी बन्यो । सुकदेवकी जेठी छोरी परासिका चौधरीले दागबत्ती दिनुभयो । बुबाको वास्तविक शव अगाडि नभए पनि धार्मिक संस्कार पूरा गर्दै उहाँले बुबालाई अन्तिम बिदाइ गर्नुभयो ।
परिवारका लागि यो क्षण केवल एउटा संस्कार पूरा गर्ने क्षण थिएन । यो आफ्नै प्रियजनलाई आँखाले देख्न नपाउँदै स्वीकार गर्नुपरेको कठोर यथार्थ थियो । बाढीले सुकदेवलाई परिवारबाट टाढा बनायो । उहाँको शव भेटिएन । तर परिवारको सम्झनाबाट उहाँ कहिल्यै टाढा हुने छैनन् । कुशबाट बनाइएको त्यो प्रतीकात्मक शवमा परिवारले सुकदेवको अन्तिम रूप देख्ने प्रयास गर्यो । त्यही कुशलाई उहाँको शरीर मानेर धार्मिक विधि पूरा गरियो । दागबत्ती दिइयो र अन्ततः राप्ती घाटमा उहाँको प्रतीकात्मक अन्त्येष्टि गरियो । शव नदेखी गरिएको अन्तिम संस्कारले परिवारको पीडा झनै गहिरो बनाएको छ । सामान्य अवस्थामा अन्तिमपटक अनुहार हेरेर, शरीरलाई छोएर र संस्कार पूरा गरेर बिदाइ गरिन्छ । तर सुकदेवको परिवारले त्यो अवसर पाएन । उहाँको खोजीमा बितेका दिनहरू, परिवारले पालेको आशा र अन्ततः वास्तविक शव नपाएपछि गर्नुपरेको प्रतीकात्मक अन्तिम संस्कार–यी सबै घटनाले परिवारको मनमा गहिरो छाप छोडेको छ ।
राप्ती घाटमा धार्मिक विधि पूरा हुँदै गर्दा एकातिर संस्कार सम्पन्न भइरहेको थियो भने अर्कोतिर परिवारजनको मनमा सुकदेवसँग जोडिएका सम्झनाहरू दोहोरिइरहेका थिए । अब परिवारले सुकदेव फर्केर आउने आशा राख्नुपर्ने अवस्था छैन। तर उहाँको वास्तविक शव नदेखी गरिएको अन्तिम संस्कारले एउटा प्रश्न भने परिवारको मनमा सधैं रहनेछ–सुकदेव कहाँ हराए र उहाँको अन्तिम अवस्था कस्तो थियो ? बाढीले एउटा परिवारको सदस्यलाई मात्र बेपत्ता बनाएन, परिवारलाई जीवनभर बोकेर हिँड्नुपर्ने एउटा गहिरो पीडा पनि दिएर गएको छ । मंगलबार राप्ती घाटमा कुशको शवमा दागबत्ती दिएसँगै सुकदेव चौधरीका लागि धार्मिक रूपमा अन्तिम संस्कार सम्पन्न भयो । तर परिवारका लागि उहाँको सम्झना, माया र खोजीका ती दिनहरू कहिल्यै अन्त्य हुने छैनन् । वास्तविक शव नभए पनि परिवारले कुशको शवमार्फत बुबालाई अन्तिम बिदाइ गरेको छ । बुबाको अनुहार अन्तिमपटक हेर्न नपाएको पीडा भने परासिका र परिवारका सदस्यहरूको मनमा सधैं जीवित रहनेछ।
